على رفيعى
180
تاريخ زندگانى امام صادق (ع) (فارسى)
من ، زيد را مورد وثوق و اخبارش را - در اصطلاح [ علماى حديث ] - صحيح مىدانم ، پس از آنكه معلوم شد قيامش به اذن امام صادق ( ع ) بوده است . 3 - آيةاللّه العظمى خويى : ايشان پس از نقل روايات ستايشگر زيد و نيز رواياتى كه مضمون آنها ناخشنودى امام صادق ( ع ) از قيام زيد است ، روايات بخش دوم را از نظر سند ردّ مىكند و نتيجه مىگيرد كه زيد در قيامش از سوى امام صادق ( ع ) مأذون بود ، ليكن به منظور دفع خطر از وجود امام صادق ( ع ) بر اين اذن تصريح نمىكرد . « 1 » علّت شركت نكردن امام صادق ( ع ) در قيام زيد در اينجا ممكن است اين پرسش مطرح شود كه اگر قيام زيد مورد تأييد امام صادق ( ع ) بود چرا آن حضرت در نهضت وى شركت مستقيم نداشت ؟ در پاسخ بايد بگوييم عدم شركت امام ( ع ) ممكن است به چند جهت باشد از جمله : 1 - از آنجا كه رهبرى نهضت در دست زيد بن على بود ، مشاركت امام صادق ( ع ) در نهضت وى به معناى پيروى امام ( ع ) از زيد بود و اين غير ممكن بود ؛ زيرا تعيين تكليف براى پيشواى معصوم در خور شأن هيچ فرد غير معصومى نيست . اين امام است كه بايد براى ديگران خط مشى تعيين كند و آنان را به پيروى از خود فراخواند . 2 - امام صادق ( ع ) در آن شرايط حساس سياسى - فرهنگى ، اهداف گستردهاى را دنبال مى كرد كه صرف اقدام نظامى نه تنها تأمين كنندهء آن اهداف نبود بلكه چه بسا موجب مىشد تلاشهاى امام سجاد و امام باقر عليهماالسلام نيز به ثمر نرسد . امام صادق ( ع ) در سخنى كه با زيد داشت - و پيش از اين بدان اشاره كرديم - به كنايه ، نافرجامى حركت نظامى وى را به او گوشزد كرد . خود زيد نيز شرايط موجود را براى قيام مسلحانه چندان مناسب نمىديد ؛ از اين رو تلاش گستردهاى را براى فراهم كردن زمينهها و مقدمات آن آغاز كرده بود ؛ ليكن حوادثى پيش آمد كه زمان قيام را جلو انداخت . « 2 »
--> ( 1 ) - ر . ك : معجم رجال الحديث ، ج 7 ، ص 345 - 355 . ( 2 ) - براى آگاهى بيشتر به مقاتل الطالبيين ، ص 90 - 91 رجوع كنيد .